Τις επιδόσεις των δήμων σε κρίσιμους τομείς της καθημερινότητας μετρά το νέο εργαλείο του υπουργείου Εσωτερικών deiktestora.gov.gr. Οι επιμέρους υποδείκτες (που έχουν καταρτιστεί για πρώτη φορά) φανερώνουν ποιοι δήμοι είναι πρωταθλητές στη εισπραξιμότητα των δημοτικών τελών (Αγαθονήσι, Νίσυρος, Ψαρά), ποιοι έχουν συσσωρεύσει τα υψηλότερα χρέη κατά τα προηγούμενα έτη (Φυλή, Αχαρνές, Ήλιδα), ποιοι είναι οι πιο νοικοκυρεμένοι (Παπάγου - Χολαργού, Σκύδρας, Σιθωνίας) και πιο δαπανούν τα λιγότερα για συντήρηση υποδομών και εξυπηρέτηση των πολιτών (Περιστέρι, Κορδελιό και Άργος Ορεστικό).
Πρόκειται δηλαδή για μία πανελλαδική βάση δεδομένων για τους ΟΤΑ που υπηρετεί τόσο τη διαφάνεια όσο και τη χάραξη πολιτικής, με βάση τις πραγματικές και καταγεγραμμένες πλέον ανάγκες κάθε τοπικής κοινωνίας.
Τα δεδομένα αποτυπώνουν, σε πρώτη φάση την κατάσταση κατά το έτος 2024, το οποίο αποτελεί και έτος βάσης για σύγκριση με επόμενες χρονιές που θα προστεθούν μελλοντικά.
Σκοπός του κόμβου είναι η χάραξη στοχευμένων και αποτελεσματικών πολιτικών για την Τοπική Αυτοδιοίκηση και η ενίσχυση της διαφάνειας και της δημόσιας λογοδοσίας των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης της χώρας, μέσω της άμεσης πρόσβασης των πολιτών σε δεδομένα και δείκτες που αφορούν στη λειτουργία και τη δραστηριότητά τους και σε αναφορές που επιτρέπουν τη συγκριτική παρακολούθηση ανά κατηγορία ΟΤΑ, ανά τομέα πολιτικής και συνολικά.
Στον Δείκτη Οικονομικής τους Λειτουργίας, όπου σταθμίζεται ο τρόπος άσκησης και η αποτελεσματικότητα της οικονομικής λειτουργίας η βαθμολογία στους 11 επιμέρους δείκτες φέρνει μικρούς νησιωτικούς δήμους στα «ρετιρέ» της κατάταξης, ως προς την διαχείριση των οικονομικών τους και το ύψος των ληξιπρόθεσμων χρεών τους.
Αναλυτικά οι δήμοι που ξεχωρίζουν ανά κατηγορία δείκτη έχουν ως εξής:
Βαθμός οικονομικής ανεξαρτησίας
Μετρά το ποσοστό του ετήσιου προϋπολογισμού δαπανών που μπορεί να χρηματοδοτηθεί από τα ποσά που βεβαιώνονται κατά τη διάρκεια της χρήσης στους κωδικούς των τελών καθαριότητας και φωτισμού, του τέλους ακίνητης περιουσίας, του φόρου ηλεκτροδοτούμενων χώρων, των τελών επί ακαθαρίστων εσόδων επιτηδευματιών και των λοιπών δημοτικών τελών, φόρων και ιδίων εσόδων των δήμων.
Σταθμίζονται δηλαδή τα βεβαιωθέντα ίδια έσοδα της χρήσης με τον ετήσιο προϋπολογισμό δαπανών για αμοιβές προσωπικού, για λειτουργικές και επενδυτικές δαπάνες, για μεταβιβάσεις σε λοιπούς φορείς και για εξυπηρέτηση δανείων.
«Πρωταθλητές» σε αυτή την κατηγορία είναι οι δήμοι Κηφισιάς (61,47%), Ασπροπύργου (57,03 %), Βάρης- Βούλας- Βουλιαγμένης (56,62%) και Μυκόνου (55,52%). Στις τελευταίες θέσεις της κατάταξης ανήκουν οι δήμοι Ανάφης (2,56%), Οροπεδίου Λασιθίου (1,89%), Γαύδου (1,47%) και Ψαρών (1,45%).
Αξίζει να σημειωθεί πως όσο χαμηλότερο είναι αυτό το ποσοστό, τόσο μεγαλύτερη είναι η εξάρτηση του δήμου από τους πόρους του κρατικού προϋπολογισμού ή ο δήμος έχει προβλέψει την πλήρη κατανάλωση των χρηματικών του διαθεσίμων κατά την κατάρτιση του προϋπολογισμού.
Βαθμός εισπραξιμότητας ιδίων εσόδων
Μετρά το ποσοστό των ιδίων εσόδων που εισπράττονται κατά τη διάρκεια του έτους σε σχέση με τα ποσά που βεβαιώνονται. Σταθμίζονται δηλαδή τα εισπραχθέντα ποσά από δημοτικά τέλη, φόρους και λοιπές κατηγορίες ιδίων εσόδων με τα αντίστοιχα βεβαιωθέντα ποσά συμπεριλαμβανομένων των ανείσπρακτων ποσών από βεβαιώσεις προηγούμενων οικονομικών ετών (ΠΟΕ).
Στην κορυφή της κατάταξης βρίσκονται οι δήμοι Αγαθονησίου (97,30%), Νισύρου (92,17%), Ψαρών (91,73%), Πλατανιά (91,22%) και Οινουσσών (88,36%), ενώ στο τέλος της κατάταξης είναι οι δήμοι Σαλαμίνας (23,70%), Μεγίστης (14,31%), Φιλιατών (13,12%), Γαύδου (7,27%) .
Επισημαίνεται ότι η συγκριτική επίδοση του κάθε δήμου εξαρτάται α) από το ύψος των απαιτήσεων που προέρχονται από προηγούμενα έτη όπου τα ποσοστά εισπραξιμότητας είναι χαμηλά σε εθνική βάση και β) από τα ποσοστά εισπράξεων στις κατηγορίες εσόδων που εισπράττονται μέσω του ίδιου του εισπρακτικού μηχανισμού του δήμου.
Ύψος ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων προς τρίτους
Αποτυπώνει το ύψος των εκκρεμών υποχρεώσεων προς προμηθευτές του δήμου και των νομικών του προσώπων που ανήκουν στη γενική κυβέρνηση για τις οποίες έχουν παρέλθει τουλάχιστον ενενήντα (90) ημέρες από την ημερομηνία έναρξης ωρίμανσής τους.
Η ημερομηνία έναρξης ωρίμανσης προσδιορίζεται βάσει του προβλεπόμενου στα έγγραφα των συμβάσεων χρόνου πληρωμής των τιμολογίων ή, ελλείψει αυτού, βάσει του χρόνου παραλαβής των τιμολογίων και των αντίστοιχων αγαθών ή υπηρεσιών.
Η ταχεία πληρωμή των υποχρεώσεων αποτελεί βασικό δείκτη χρηστής οικονομικής διαχείρισης. Η δε ελαχιστοποίηση των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων προς τρίτους αποτελεί βασική προτεραιότητα της οικονομικής πολιτικής σε εθνικό επίπεδο.
Σε αυτόν τον δείκτη ξεχωρίζουν με μηδενικές οφειλές οι δήμοι Αβδήρων, Αγαθονησίου, Αστυπάλαιας, Βέλου-Βόχας, Ζαγορίου, Λειψών, Νέας Ζίχνης, Οινουσσών, Παλλήνης, Σικίνου, Τήλου και Φούρνων. Στον αντίποδα υψηλά χρέη έχουν συσσωρεύσει οι δήμοι Φυλής, Αχαρνών, Ήλιδας και Πάργας.
Ύψος ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων ως προς το ύψος του ετήσιου προϋπολογισμού δαπανών
Αξιολογεί το πρόβλημα της συσσώρευσης ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων σε σχέση με το οικονομικό μέγεθος του δήμου όπως αυτό προκύπτει από το ύψος του προϋπολογισμού δαπανών. Ενδεχόμενη υψηλή αναλογία καταδεικνύει πρόβλημα στη διαχείριση των δαπανών. Τα μεγαλύτερα ποσοστά συγκεντρώνουν οι δήμοι Πάργας, Αριανών, Ήλιδας, Φυλής, Αχαρνών και τα μικρότερα πολλοί μικροί νησιωτικοί δήμοι.
Βαθμός εκτέλεσης ετήσιου προϋπολογισμού δαπανών
Ο δείκτης αυτός συγκρίνει και σταθμίζει τις πραγματοποιημένες ετήσιες δαπάνες με αυτές που έχουν προϋπολογιστεί. Χαμηλό ποσοστό εκτέλεσης καταδεικνύει την κατάρτιση μη ρεαλιστικού προϋπολογισμού ή την αδυναμία ορθής εκτέλεσής του.
Οι πιο νοικοκυρεμένοι δήμοι της χώρας είναι οι εξής: Παπάγου - Χολαργού (89,48%), Σκύδρας (80,92%), Σιθωνίας (80,87%), Βύρωνος (79,72%) και Κηφισιάς (78,67%). Αντίθεται, προβλήματα με τα οικονομικά τους ανιμετωπίζουν οι δήμοι Σικίνου, Γαύδου, Αλοννήσου, Κυθήρων, Αργιθέας και Σουφλίου.
Ύψος ετήσιου προϋπολογισμού λειτουργικών δαπανών ανά κάτοικο
Οι λειτουργικές δαπάνες περιλαμβάνουν τις δαπάνες που προγραμματίζονται για την ομαλή λειτουργία των υπηρεσιών, για τη συντήρηση των υποδομών και την εξυπηρέτηση των δημοτών. Διακρίνονται από τις επενδυτικές δαπάνες οι οποίες αφορούν στην συντήρηση των κοινόχρηστων υποδομών, στην κατασκευή έργων υποδομής και στην αγορά εξοπλισμού.
Συνεπώς, ο συγκεκριμένος δείκτης μετρά το ύψος των πόρων που δεσμεύει ο δήμος στον προϋπολογισμό του ανά κάτοικο για την καθημερινή λειτουργία σε βάρος της επενδυτικής λειτουργίας.
Γαύδος, Χάλκη, Άγιος Ευστράτιος, Σίκινος, Ψαρά, Νίσυρος, Ανάφη, Αγαθονήσι, Μεγίστη και Ύδρα φιγουράρουν στην κορυφή της λίστας, ενώ στις τελευταίες θέσεις βρίσκονται οι δήμοι Περιστερίου, Κορδελιού και Άργους Ορεστικού.
Εγκεκριμένες χρηματοδοτήσεις για την κάλυψη υποχρεώσεων ή την ισοσκέλιση του προϋπολογισμού
Αποτυπώνει το συνολικό ποσό των επιχορηγήσεων που έλαβε ο δήμος κατά τη διάρκεια του έτους, για την εξόφληση ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων ή την εξόφληση οφειλών από τελεσίδικες αποφάσεις, καθώς και τα δάνεια που εισέπραξε με σκοπό την εξόφληση απλήρωτων υποχρεώσεων και την ισοσκέλιση του ετήσιου προϋπολογισμού.
Η προσφυγή στα ανωτέρω εργαλεία για την εξόφληση υποχρεώσεων καταδεικνύει την ύπαρξη προβλημάτων και δυσλειτουργιών στην οικονομική διαχείριση. Τα στοιχεία για τον υπολογισμό των ανωτέρω δεικτών αντλούνται από τον Κόμβο Οικονομικής Πληροφόρησης των ΟΤΑ του Υπουργείου Εσωτερικών, σε συνδυασμό με στοιχεία που τηρούνται στις αρμόδιες υπηρεσίες του ίδιου Υπουργείου.
Ηράκλειο Κρήτης, Ναύπλιο, Φυλή, Κατερίνη, Άργος-Μυκήνες, Άγιος Δημήτριος και Νέα Σμύρνη ανήκουν στους δήμους που έχουν χρειαστεί πρόσθετες επιχορηγήσεις για να καλύψους τις υποχρεώσεις τους. Αντίθετα 99 δήμοι δεν έχουν χρειαστεί ούτε 1 ευρώ επιπλέον, από δανεισμό ή επιχορήγηση για την εύρυθμη λειτουργία τους.
Πλήθος συμβάσεων με απευθείας ανάθεση ή διαπραγμάτευση χωρίς προηγούμενη δημοσίευση
Μετρά το ποσοστό των συμβάσεων που συνάφθηκαν κατά τη διάρκεια του έτους χωρίς ανοικτή ή ανταγωνιστική διαδικασία, δηλαδή με απευθείας πρόσκληση της αναθέτουσας αρχής σε οικονομικούς φορείς της επιλογής της. Δηλαδή μετρά τη συχνότητα χρήσης των διαδικασιών της απευθείας ανάθεσης και της διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση.
Δεδομένου ότι οι ανοικτές διαδικασίες επιτρέπουν την ενεργοποίηση του ανταγωνισμού και την πρόσβαση περισσότερων οικονομικών φορέων στις δημόσιες συμβάσεις, θεωρούνται πιο αποτελεσματικές με όρους οικονομίας και διαφάνειας, απολαμβάνουν μεγαλύτερης κοινωνικής νομιμοποίησης και ως εκ τούτου πρέπει να προτιμώνται από τις αναθέτουσες αρχές σε σχέση με τις διαδικασίες της απευθείας ανάθεσης ή της διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση.
Αγκίστρι, Ελαφόνησος, Κόνιτσα, Μεγίστη, Οινούσσες και Φούρνοι προτιμούν τις απευθείας αναθέσεις, ενώ σε διαδικασίες διαπραγμάτευσης καταφεύγουν ως επι το πλείστον οι δήμοι Σκύδρας, Σικίνου, Πρέβεζας, Ιλίου και Θεσσαλονίκης.
Αξία συμβάσεων με απευθείας ανάθεση ή διαπραγμάτευση χωρίς προηγούμενη δημοσίευση επί της συνολικής αξίας συμβάσεων
Μετρά την αξία των συμβάσεων που συνάφθηκαν κατά τη διάρκεια του έτους χωρίς ανοικτή ή ανταγωνιστική διαδικασία σε σχέση με την αντίστοιχη συνολική αξία. Ο συγκεκριμένος δείκτης "διορθώνει" επί της ουσίας τον δείκτη του πλήθους, καθώς εισάγει και τη διάσταση του οικονομικού αντικειμένου στη συζήτηση περί του τρόπου ανάθεσης των συμβάσεων στην τοπική αυτοδιοίκηση. Η κατάταξη του προηγούμενοι δείκτη, καλύπτει και αυτόν τον δείκτη.
Μέση αξία συμβάσεων με απευθείας ανάθεση
Σταθμίζει την αξία των συμβάσεων που ανατέθηκαν απευθείας κατά τη διάρκεια του έτους, με το αντίστοιχο πλήθος. Υψηλή μέση αξία απευθείας αναθέσεων καταδεικνύει δυσλειτουργίες στον ετήσιο προγραμματισμό κάλυψης των αναγκών του φορέα.
«Πρωταγωνιστές» στα ποσά των απευθείας αναθέσεων είναι ο δήμος Καμένων Βούρλων με μέση αξία συμβάσεων στα 27.562 ευρώ και ακολουθούν οι δήμοι Ζαγοράς - Μουρεσίου, Τανάγρας, Βορείων Τζουμέρκων και Μεσσήνης. Στο άλλο άκρο βρίσκουμε τον δήμο Σικίνου με 1.511 ευρώ και τον δήμου Μουζακίου με 3.369 ευρώ.
